Als fan én kersvers freelance medewerker van de Caring Farmers mocht ik 8 november naar het Caring Congres De Toekomst ligt op tafel in Wageningen. De Caring movement verenigt boeren, dokters, dierenartsen, chefs, leraren en consumenten die samen staan voor gezonde en dierwaardige voedselproductie en consumptie. Omdat het allemaal met elkaar samenhangt zit er een grote meerwaarde in deze bundeling van krachten, al beslaan ze verschillende beleidsterreinen bij overheden.
De CaringFarmers dag begon afschuwelijk. Niet in de zin dat er brand uitbrak, de dagvoorzitter een hartaanval kreeg of ander mensenleed, maar de voordracht van pluimveearts en Caring Vet Vera Bavinck maakte op mij zoveel indruk, dat ik de zaal moest verlaten. Kippen lijden door hun absurd hoge eierproductie aan een dermate extreme vorm van botontkalking, dat zij gemiddeld eens een in hun niet al te lange leven hun borstbeen breken. Daarbij zakken vleeskuiken door hun poten voor ze geslachtsrijp worden en ontstaan er allerlei tumoren door hun ongezonde leven. Paria-hennen worden zo vaak gepikt dat ze constant moeten vluchten. Het leed is niet te overzien, en dan moest het verhaal van de slacht nog beginnen (parallel aan het dagelijkse nieuws van ruimingen door vogelgriep). De vraag: waar zijn wij nou eigenlijk mee bezig? kwam nogal stevig door.
Kalfjes bij de koe
Beter ging het bij de Kalfjes bij de koe workshop. Veehouders kwamen aan het woord die oprecht bezig zijn met het verbetern van dierenwelzijn. De focus ligt op kalver gezondheid, terecht werd er ook naar de moeders gewezen. Zoogier-moeders zijn gemaakt om te zogen, dus is het ook fijn dat zij daar de gelegenheid voor krijgen. Werken met pleegmoeders is een mooie stap in de richting, maar volgens sommigen gaat het niet ver genoeg. Die zoektocht is iets wat je samen met de consument moet doen, zo zegt CaringFarmer Johannes Regelink van De Patrijs. De sleutel ligt in de portemonnee. Want de 10 liter melk die kalfjes drinken bij de moeder is aanzeinlijk meer dan de 6 liter in de eenlingbox. En dat moet ergens van worden betaald. Ook vinden de stierkalveren die 3 maanden oud zijn, nog lang niet allemaal een plek op een mesterij. Deze plekken mogen fors uitbreiden, gezien de belangstelling voor het concept Kalfjes bij de koe. Eyes on animals is nauw betrokken om te bekijken hoe het met het welzijn gaat.
De Libelle workshop moest ik helaas aan me voorbij laten gaan, maar ik begrijp heel goed het belang van werken met in plaats van tegen het ecosysteem. Libelles tegen plaaginsecten en, zo leerde ik via de lokale groene politiek: aardperen tegen duizendknoop.
Het plenaire deel was heel interessant. Het begon wel alvast met een sarcastisch optreden van burger koekoek met de titel ‘Hoe vind je zelf dat het gaat?’ Maar het ademde toch hoop uit door de voordracht van wethouder Maud Hulshof van gemeente Wageningen. Zij weet studenten, vluchtelingen, mensen met een burn-out, kinderen en ouderen allemaal te verbinden rondom het thema van gezond eten. Door middel van schoollunches en het rondbrengen van soep bij ouderen vinden mensen elkaar én eten ze gezond. De voedselagenda van de WUR-stad streeft naar toegang tot gezond eten voor iedereen in 2030 en daar worden veel concrete stappen gezet.
Imke de Boer: Nederland kan zichzelf net voeden
Hoogleraar dieren en duurzame voedselsystemen aan Wageningen University & Research Imke de Boer ging in op de kosten en baten van ons huidige voedselsysteem. Ook hier bleek weer (net als uit het rapport dat Deloitte vorige week presenteerde) dat de kosten van de Nederlandse landbouw veel hoger zijn dan de baten. Opvallend is dat De Boer heeft berekend dat Nederland zichzelf zonder import (waarvoor nu vier keer de oppervalkte van Nederland nodig is) net kan voeden met een lichte variatie op het huidige dieet. Best knap is voor een dichtbevolkt land. Voor de voedselzekerheid hoeft het huidige systeem dus niet in stand gehouden te worden. Met een ander -meer plantaardig- voedslsysteem zou er zelfs nog iets geëxporteerd kunnen worden, om de import van bijvoorbeeld kleding en papier en koffie te kunnen betalen. True pricing (het beprijzen van producten volgens de werkelijke kosten) helpt om de externe kosten in beeld te krijgen, maar, zo stelde De Boer: “Prijs is een sociaal construct. Het omvat niet alles van waarde. Gezond en duurzaam voedsel heeft ook nog veel andere waardes.” Een boek hierover verschijnt binnenkort. Uit de zaal kwam soortgelijk commentaar: dat we moeten ophouden met het ‘terugpraten’ in dezelfde taal als de wereld waarin de problemen zijn ontstaan.
Caring movement
Super inspirerend was het om vervolgens de Caring movement in wording te zien: al 2800 professionals hebben zich aangesloten bij de Caring doctors movement, ruim 400 boeren tekenden de Caring Farmers code, 150 dierenartsen buigen zich het hoofd over meer dierenwelzijn vanuit Caring Vets, de Caring Diëtitians en Caring Teachers zijn in oprichting en de inmiddels al 35 Caring Chefs zetten dagelijks gezond eten op tafel in restaurants en instellingen. Dat dit een energie boost geeft werd meteen duidelijk bij de lunch: wát een lekkere smaken brengen pastinaak, paddenstoel, bloemkool, en warme witte bonen met dragon saus.
Antropoloog Roanne van Voorst nam ons in de middag mee naar de communicatie over een betere wereld. Zij pleit voor veel meer live gesprekken over klimaatverandering, dierenleed en mogelijkheden om het beter te doen. Zelf bezoekt ze ieder weekend een boer met wie ze meekijkt naar de mogelijkheden het anders te doen, en langzaam verandert er iets. Bij de boer, maar ook in de wereld. “Dat gaat niet in een vloeiende lijn, maar met schokken. Ik noem dat uprupsie.” In de voedseltransitie naar meer plantaardig nemen vrouwen een hoofdrol, zo blijkt. “Het heeft zelfs geleid tot de aanstelling van een professor in Harvard die de relaties tussen vegan vrouwen en vleesetende mannen onder de loep neemt.” Botsende wereldbeelden door desinformatie gaat Roanne te lijf door te blijven kijken naar de overeenkomsten; uiteindelijk willen we allemaal toch min of meer dezelfde mooie toekomst voor onze kinderen. “En leg eens jouw social media feed naast die van je opponent: het verklaart een hoop.” Dat kan ik beamen, als volger van diverse rechtse Facebook groepen, bedoeld om de andere kant beter te begrijpen en een beetje bij te sturen.
‘Vertel hoe intelligent dieren zijn’
In de middagsessie over gedragswetenschap en activitisme nam hoogleraar sociale psychologie Roos Vonk het mens-centrisch denken van de meeste mensen op de hak en liet zien hoe het ego verandering in de weg staat. Ze liet een sprekend plaatje zien van pinguïns in een kunstmuseum met de ironische opmerking dat de vogels kunst niet weten te waarderen (omdat ze naar de grond kijken). ‘Verplaats je eens in het dier’ adviseerde ze, en dit was ook de boodschap van Mariëlle Stel van Universiteit Twente. “Als je mensen vraagt hoe zij denken dat iets voor een dier is, dan verandert er vaak al iets. Vertel hoe intelligent dieren zijn en mensen snappen vanzelf dat het anders moet. Ook gewoontes doorbreken heeft veel zin. Als de plantaardige burger de standaard is en de vlees hamburger niet, dan eten mensen vanzelf de plantaardige.”
Vechten tegen machtige lobby
Longarts Wanda de Kanter spiegelde vervolgens voor hoe de enorme lobby-macht van de tabaksindustrie zijn verwoestende werk via de politiek weet uit te voeren. Ondanks anti-reclames en accijnsverhogingen is de tabaksverkoop nog nooit zo hoog geweest als nu, stelt zij, en dat is een bewuste strategie. PVV-er Crijns is betrapt dat hij in de Tweede Kamer exact de app van de tabakslobbyïst op de publieke tribune voorlas in de discussie over de aanpak van roken. Dat bracht wel wat teweeg, maar uiteindelijk is de weg via de rechter het meest kansrijk, denkt De Kanter. “Het is crimineel wat er gebeurt, dus moet je het ook criminaliseren. Het transparant maken van wie er de Tweede kamer binnenloopt en met welke boodschap kan helpen. Haar burgerinitiatief Nicotinee heeft met 76681 ondertekenaars veel podium gekregen en de Tweede Kamer heeft besloten dat er onderzocht moet worden of een nicotinevrije generatie kan worden gecreëerd door iedereen die na 1 januari 2012 geboren is geen sigaretten meer te mogen verkopen.
Schoollunches geweldige oplossing
Na dit rokerige verhaal was het de tijd voor de presentatie over de schoollunches. In veel landen krijgen kinderen een gezonde warme schoollunch, wat de gezondheid en leerprestaties verbetert. In de politiek ontstaat groeiend draagvlak voor het idee en ook onder de bezoekers van het congers waren meerdere Caring teachers en andere personen die hun schouders eronder willen zetten. Deze hoopvolle start werd verder uitgebouwd met de vele successen van de Caring movement. Caring doctors/farmers/vets mogen aan steeds meer tafels meepraten, in opleidingen hun inbreng geven en krijgen in het algemeen vaak het podium. Zo waren de kleinschalige veehouders bijna werden weggepest, maar mede dankzij de campagne Goed gehouden wisten Caring farmers toch het publiek te bereiken. Het manifest van de Caring movement werd in het heetst van de politieke campagne nog even door 5 politieke partijen, 16 dierwelzijnsorganiaties, 3 natuurorganisaties en de zorgalliantie onderschreven. De holistische kijk op het voedselsysteem en hoe inspirerend het is als mensen uit verschillende vakgebieden aan hetzelfde werken, was voor menig bezoeker ook de reden om te komen.
Afschuwelijk einde
Zo afschuwelijk als de dag begon, zo eindige hij ook. Burger koekoek wond er geen doekjes om: met de huidige nalatigheid om het systeem te veranderen stevenen we af op 5 graden opwarming en blijft er van een leefbare planeet niks meer over.
En hoe krijg ik de toekomst dan ook op mijn tafel?
Tjonge, dat waren veel indringende boodschappen op een dag. Nu eens kijken wat ervan mee te nemen in het dagelijks leven, dat met biologische boodschappen bij de burgerboerderij al aardig de goede kant op ging. Misschien toch nog eens het gesprek openen met manlief over de hoeveelheid dierlijke eiwitten in ons menu? Of wat nieuwe recepten erbij pakken zonder overleg? Dochterlief heeft al vanzelf een voorkeur voor een rijke plantaardige lunch (en tegen de boterham met pindakaas). Misschien moet ik de Harvard professor nog eens om tips vragen.
Tjitske Ypma